< Artykuły

Co to był ANZAC?

Wkrótce po tym, jak w sierpniu 1914 roku Wielka Brytania wypowiedziała wojnę Niemcom, przystąpiły do niej także Australia, Nowa Zelandia i kilka innych brytyjskich kolonii. Australijczycy i Nowozelandczycy tysiącami zgłaszali się na ochotnika; większość z nich pod koniec 1914 roku przetransportowano do Egiptu na szkolenie. Siły te nazywano początkowo „Korpusem Australazjatyckim”, ale ponieważ obu krajom nie podobała się ta nazwa jako pozbawiająca je tożsamości narodowej, zmieniono ją później na „Korpus Australii i Nowej Zelandii” (ANZAC).

ANZAC zapisał się w historii przede wszystkim heroiczną postawą podczas nieudanego desantu na Gallipoli w 1915 roku przeciwko imperium osmańskiemu. Operacja zakładała początkowo opanowanie przez siły ententy cieśniny Dardanele na terenie dzisiejszej Turcji i połączenie się z Rosjanami na Morzu Czarnym. Po bezowocnym ataku marynarki wojennej zdecydowano się jednak na ryzykowną inwazję lądową na półwyspie Gallipoli. 25 kwietnia 1915 roku, kiedy brytyjskie wojska lądowały w rejonie przylądka Helles, siły ANZAC ruszyły do szturmu na plażę nazwaną później Anzac Cove, nad niewielką zatoką otoczoną wysokimi grzbietami. Atakującym udało się zdobyć przyczółek, ale napotkali zażarty opór ze strony tureckich obrońców dowodzonych przez Mustafę Kemala, późniejszego pierwszego prezydenta Turcji i „Ojca Narodu”. Turecki ostrzał oraz nieporozumienia i kiepsko przygotowane plany desantu szybko unieruchomiły siły ANZAC. Przez następne kilka miesięcy obie strony trwały w wyniszczającym impasie. Choroby, upały i wojna pozycyjna zebrały krwawe żniwo wśród żołnierzy z antypodów, którzy mimo to nie tracili dobrego humoru i wyróżniali się niepospolitą odwagą. Ponieważ kolejne próby przełamania tureckiego oporu nie przynosiły rezultatu, w grudniu 1915 roku alianci przeprowadzili wielką ewakuację Gallipoli. Do tego czasu zginęło tam około 46 tys. żołnierzy, w tym 11 tys. z ANZAC.

W późniejszych etapach wojny weterani ANZAC wyróżnili się także we Francji i na Bliskim Wschodzie, ale największą sławę przyniosła im postawa na plażach Gallipoli. Ku czci uczestników kampanii o Dardanele Australijczycy i Nowozelandczycy co roku 25 kwietnia obchodzą „Dzień ANZAC”. W 1985 roku turecki rząd oficjalnie zmienił nazwę miejsca, w którym toczyły się walki, na Anzac Cove – Zatokę ANZAC.