Bohaterowie

Josef Stalin

Stanowisko: sekretarz generalny partii komunistycznej i sowiecki generalissimus
Losy: zmarł w Rosji w 1953 r., w wieku 74 lat
W chwili wybuchu II wojny światowej władzę absolutną w Związku Radzieckim sprawował Stalin. Był m.in. naczelnym dowódcą sowieckich sił zbrojnych. Kiedy w czerwcu 1941 r. hitlerowskie Niemcy napadły na ZSRR, do ich początkowych sukcesów w dużej mierze przyczynił się sam Stalin, swoją polityką.
Po pierwsze, w „wielkiej czystce” w 1937 r. zlikwidował niemal całą wyższą kadrę oficerską w wojsku. Wielu z najlepszych i najbardziej doświadczonych dowódców Armii Czerwonej (na czele z marszałkiem Tuchaczewskim, który jako jeden z pierwszych w ZSRR postulował rozbudowę mobilnych sił pancernych) stracono na podstawie sfingowanych zarzutów udziału w spisku, ponieważ Stalin paranoicznie bał się wrogów wewnętrznych. Inni trafili do więzioń i łagrów lub przynajmniej utracili stanowiska. W sumie czystka dotknęła 13 z 15 dowódców armii, 8 z 9 admirałów oraz 154 ze 186 dowódców dywizji. Spowodowało to, że gdy w 1941 r. ZSRR zaatakowała III Rzesza, Armia Czerwona była niemal zupełnie pozbawiona doświadczonych oficerów.
Po drugie, Stalin nie przygotował Związku Radzieckiego do obrony, mimo jednoznacznych raportów wywiadu, od takich agentów jak Richard Sorge, podających nawet dokładną datę hitlerowskiego ataku. W 1941 r. III Rzesza i ZSRR wciąż były formalnie sojusznikami. Wszyscy zdawali sobie sprawę, że w pewnym momencie musi między nimi wybuchnąć konflikt, ale Stalin był przekonany, że Hitler nie zaatakuje przed 1942 r., dopiero po pokonaniu Wielkiej Brytanii. Charakter sowieckiego reżimu sprawiał, że podwładni woleli nie przedstawiać Stalinowi informacji, które mogłyby mu się nie spodobać, sam generalissimus zaś w swej arogancji niewiele zrobił, by w czerwcu 1941 r. kraj był w stanie odeprzeć atak.
Kiedy się rozpoczęła „Operacja Barbarossa”, Stalin przeżył szok. Zrozumiał, jak wielki błąd popełnił w ocenie sytuacji i jaka katastrofa mu grozi, ale nie wiedział, jak jej zaradzić. Dopiero po sześciu tygodniach od niemieckiej agresji przemówił przez radio do narodu, żądając, by bronił „każdego centymetra sowieckiej ziemi, do ostatniej kropli krwi”, a od tych, którzy znaleźli się już pod okupacją, by podjęli walkę partyzancką..
W pierwszych miesiącach wojny Stalin wielokrotnie ingerował w plany Sztabu Generalnego. Najpierw domagał się kontrataku, do przeprowadzenia którego Armia Czerwona nie była gotowa i który zakończył się katastrofą. Wówczas obarczył winą dowódców, takich jak generał Pawłow i jego szef sztabu, których kazał aresztować i rozstrzelać pod zarzutem sabotażu. Odmawiał także wydania zgody swym dowódcom polowym na odwrót, co bezpośrednio doprowadziło do okrążenia ogromnych zgrupowań Armii Czerwonej i ich zniszczenia, m.in. pod Kijowem we wrześniu 1941 r.
Do jesieni Stalin opanował nerwy i postanowił nie opuszczać Moskwy, gdy tej groziło zdobycie przez Niemców. Decyzja ta wydatnie podniosła morale sowieckiego dowództwa wojskowego i zwykłych obywateli, których zaczynała już ogarniać panika. W dalszych miesiącach wojny (w przeciwieństwie do Hitlera) Stalin dał również swoim generałom większą swobodę w planowaniu i realizacji działań na froncie, powierzając dowództwo utalentowanym profesjonalistom, takim jak Żukow, Wasilewski i Rokossowski. Nadal jednak bacznie się przyglądał ich poczynaniom i osobiście podejmował kluczowe decyzje podczas posiedzeń Stawki.
Największym wkładem Stalina w zwycięstwo było chyba to, że stał się symbolem sowieckiego wysiłku wojennego. Jego wizerunek był wszechobecny w sowieckiej propagandzie. Indoktrynowanym na każdym kroku mieszkańcom ZSRR przedstawiano go jako ojca narodu, wszechwiedzącego i wszechmocnego, niestrudzonego w dążeniach do ostatecznego zwycięstwa. Po napaści Niemiec na kraj Stalin pozwolił na odrodzenie tradycyjnego rosyjskiego patriotyzmu, ogłaszając wojnę z hitlerowcami „Wielką Wojną Ojczyźnianą”. Kiedy czerwonoarmiści szli do ataku z okrzykiem „Za Stalina! Za Matkę Rosję!”, wielu z nich czyniło to zupełnie szczere i z przekonaniem.
Najważniejszą spuścizną Stalina są jego straszliwe zbrodnie przeciwko własnemu narodowi i narodom Europy Środkowo-Wschodniej. Jako przywódca czasów wojny wywarł też ogromny wpływ na historię świata. Wiele jego ówczesnych decyzji politycznych i dyplomatycznych jest co najmniej mocno kontrowersyjnych - na przykład zawarty w 1939 r. pakt z Hitlerem i napaść na Polskę. W roli dowódcy wojskowego początkowo wykazał się całkowitą niekompetencją, z czasem jednak zorientował się, że najlepiej zrobi, pozostawiając te sprawy zawodowcom. Sławiony przez lata przez sowiecką propagandę, dla wielu Rosjan wciąż jest bohaterem i symbolem zwycięstwa.