< Artykuły

Rewolucyjne teorie naukowe stworzone przez ludzi wierzących

„Nauka bez religii jest kulawa, religia bez nauki jest ślepa” – powiedział Albert Einstein, fizyk-teoretyk, filozof i twórca ogólnej teorii względności. Cykl „Wszechświat” na kanale History pokazuje, w jaki sposób nauka kształtuje nasze rozumienie natury i ogromu Wszechświata, natomiast fabularyzowany dokument „Biblia” przypomina najważniejsze wydarzenia ze świętych tekstów, od Księgi Rodzaju po Apokalipsę.

Oczywiście dla wielu widzów oba programy będą w równym stopniu interesujące, nie wszyscy jednak zdają sobie sprawę z tego, że i rewolucyjne teorie naukowe często są dziełem ludzi wierzących. Kanada – indyjski mędrzec i filozof, założyciel szkoły filozoficznej waiśesziki, autor „Wajśeszikasutry”. Żył mniej więcej między 600 a 200 r. p.n.e. chociaż dokładne daty pozostają sporne. Zajmował się głównie Rasawadamą – rodzajem alchemicznej protonauki. Uważał, że wszystkie istoty żywe składają się z pięciu żywiołów: wody, ognia, ziemi, powietrza i eteru. Stworzył koncepcję anu – maleńkich, niezniszczalnych cząstek, z których wszystko jest zbudowane. Twierdził, że występują one w dwóch stanach – absolutnego spoczynku lub ruchu. Zdaniem Kanady anu mogły się też łączyć na różne sposoby, czego skutkiem były chemiczne przemiany zachodzące w obecności innych czynników, takich jak ciepło. Jako przykłady tego zjawiska podawał czernienie glinianego naczynia i dojrzewanie owoców.

Współcześnie anu nazywa się atomami, a idee głoszone przez Kanadę uznaje się za prototeorie atomistyczne i molekularne. Ibn al-Hajsam (znany również jako Alhazen) urodził się w 965 roku w Basrze, ale większość życia spędził w Kairze. W okresie złotego wieku islamu Basra była „kluczowym początkiem myśli naukowej”. Alhazen zdobył wykształcenie tam oraz w Bagdadzie, najważniejszym ośrodku cywilizacji islamskiej. Sława naukowca, matematyka i myśliciela sprawiła, że wezwał go do Egiptu fatymidzki kalif al-Hakim bi-Amr Allah, by zajął się uregulowaniem wylewów Nilu. Zadanie to wymagało zbudowania zapory w miejscu obecnej Wielkiej Tamy Asuańskiej. Kiedy al-Hajsam zdał sobie sprawę, że przedsięwzięcie jest skazane na niepowodzenie, z obawy przed gniewem władcy udał obłęd. Od 1011 roku aż do śmierci al-Hakima w 1021 roku przebywał w areszcie domowym. W ciągu tych dziesięciu lat napisał siedmiotomowe dzieło zatytułowane „Kitab al-Manazir” („Optyka”), które zmieniło sposób, w jaki rozumiano światło, barwy i widzenie, a uczonemu zapewniło tytuł „ojca nowoczesnej optyki”.

Alhazen napisał około 200 książek, z których zachowało się tylko 55. Wielu z nich do dziś nie przetłumaczono z języka arabskiego. Niektóre z jego rozpraw naukowych z zakresu optyki znamy tylko dzięki łacińskim tłumaczeniom. W średniowieczu jego dzieła o kosmologii przełożono m.in. na łacinę i hebrajski. Zwłaszcza „Optyka” wywarła wpływ na takich uczonych jak Leonardo da Vinci, Galileusz czy Kartezjusz. Wiele współczesnych biografii al-Hajsama twierdzi, że odrzucał religię na rzecz nauki, niemniej jednak był głęboko wierzącym muzułmaninem i to właśnie teologia wpłynęła na jego poglądy naukowe. Alhazen uważał, że Bóg stworzył świat takim, by trudno go było ogarnąć rozumem, i wymaga to sceptycyzmu oraz krytycznej analizy. Współcześnie, ze względu na pionierskie dokonania w zakresie tego, co zwie się dziś metodą naukową, wielu uważa al-Hajsama za „pierwszego prawdziwego naukowca”.