< Artykuły

Historia piłki nożnej

Dla wielu może być zaskoczeniem to, jak długą i ciekawą historią szczyci się piłka nożna. Najstarsze wzmianki o niej w Anglii pochodzą jeszcze z 1170 roku – kiedy to młodzież spotykała się na polach, by „grać w piłkę”. Pewne elementy tego sportu sięgają nawet II i III wieku p.n.e. w Chinach. Ówczesne podręczniki wojskowe opisują mianowicie ćwiczenia zespołowe zwane „tsu chu”, podczas których przeciwnicy używali skórzanej piłki wypchanej piórami i włosiem. Zadanie polegało na umieszczeniu jej w siatce zamocowanej na bambusowych tyczkach przy jednoczesnej obronie własnej siatki. Podobne gry znane były również starożytnym Egipcjanom i Grekom, co dowodzi, że sport ten ma bardzo bogate tradycje.

W porównaniu z rozbudowaną chińską wersją futbolu w jego angielskim odpowiedniku używano nadmuchanego pęcherza zwierzęcego. Sport ten zdobywał w Anglii coraz większą popularność – do tego stopnia, że w XIV w. zaniepokoiło to Edwarda II. Król bał się, że bieganie za piłką odciąga jego poddanych od ćwiczeń w strzelaniu z łuku przed spodziewaną wojną ze Szkocją, i w końcu zakazał tej gry. Był to pierwszy z wielu tego rodzaju zakazów w historii, albowiem przeciwko piłce nożnej występowali później także m.in. Edward III, Henryk IV i Oliver Cromwell.

Mimo to popularność piłki nożnej cały czas rosła, zwłaszcza wśród klas pracujących, które widziały w niej sposobność do wyładowania swoich frustracji, jak i do kontaktów z ludźmi o podobnym pochodzeniu społecznym. Mecze te nie zawsze kończyły się w cywilizowany sposób. Zasady gry pozostawały nieprecyzyjne, nie było jeszcze sędziów i na boisku często dochodziło do aktów przemocy. Między zawodnikami przeciwnych drużyn nagminnie wybuchały bójki połączone z niszczeniem mienia – niekiedy nawet domów, sklepików czy warsztatów. W jednej grze mogło uczestniczyć nawet i tysiąc osób, nic więc dziwnego, że nad takim tłumem nikt nie był w stanie zapanować. W XIX wieku problem stał się tak poważny, że w 1830 roku uchwalono specjalną ustawę zakazującą pod karą grzywny gry w piłkę nożną na gościńcach.

Atrakcyjność futbolu przekroczyła podziały klasowe i w XVIII wieku zyskał on sobie niezwykłą popularność w ekskluzywnych szkołach prywatnych. Dopiero wtedy opracowano dokładne zasady tej gry. Na spotkaniu w Cambridge w 1848 r. uzgodniono, w jakich przypadkach uznaje się zdobycie bramki, co należy zrobić, gdy piłka opuści boisko, i co wolno bramkarzowi. Wszystkie te przepisy obowiązują do dziś. Tak zaczęły powstawać pierwsze kluby i drużyny, potem uformowała się liga krajowa i zorganizowano mistrzostwa międzynarodowe.

Brytyjczycy odegrali też decydującą rolę w spopularyzowaniu piłki nożnej na całym świecie. Pierwszy odnotowany w historii mecz piłkarski poza Europą rozegrano w Argentynie w 1867 roku, z inicjatywy kilku pracujących tam Anglików.

Choć piłkę nożną uznawano za sport męski, nie grali w nią wyłącznie mężczyźni. Pierwsze piłkarki pojawiły się już pod koniec XIX wieku. Ich liczba wzrosła gwałtownie w okresie I wojny światowej, kiedy to kobiety musiały się podejmować wielu prac tradycyjnie wykonywanych przez mężczyzn. Robotnice z fabryk regularnie spotykały się też na boiskach piłkarskich. Kobieca drużyna z Preston rozegrała jeden z pierwszych meczów międzynarodowych – z zespołem paryżanek. Po I wojnie światowej angielski Związek Piłki Nożnej zakazał kobietom gry, uznając to za niestosowne zachowanie. Zakaz ostatecznie zniesiono dopiero w roku 1971, kiedy w Anglii powstał kobiecy odpowiednik Związku. Od tamtej pory żeński futbol zyskuje coraz większą popularność zarówno w Wielkiej Brytanii, jak i za granicą. Niektóre z największych klubów, takie jak Arsenal, Everton czy Chelsea, mają osobne zespoły piłkarek, grające w lidze krajowej i za granicą.

Piłka nożna stała się uwielbianą częścią brytyjskiej kultury i przyczyniła się do wielu zmian społecznych. Bodaj najosobliwszy mecz rozegrano podczas I wojny światowej, w okresie beprecedensowego rozlewu krwi i straszliwych bitew, w których ginęły setki tysięcy ludzi. W Wigilię Bożego Narodzenia 1914 roku, kiedy niemieccy żołnierze zaczęli śpiewać kolędy, na ziemi niczyjej między okopami obu stron zorganizowano mecz piłkarski. Nie wiadomo, kto wówczas wygrał, ale był to jedyny przypadek, kiedy na krótko ustał ostrzał artyleryjski. Rozejm bożonarodzeniowy w 1914 roku, jak go nazwano, pokazuje znaczenie piłki nożnej dla Wielkiej Brytanii i reszty świata, pomaga też zrozumieć, dlaczego jest to ulubiona rozrywka Brytyjczyków.

W dziejach piłki nożnej nie brak również tragedii i kontrowersji – dość wspomnieć dramat na stadionie Hillsborough w 1989 roku, gdzie zaduszono bądź zadeptano 96 osób. Z kolei podczas zamieszek na stadionie Heysel (1985) duża grupa kibiców Liverpoolu przełamała ogrodzenie i wdarła się do sektora dla kibiców Juventusu, w rezultacie czego zginęły 32 osoby, UEFA na kilka lat wykluczyła angielskie kluby ze wszystkich europejskich rozgrywek, a kilku kibiców Liverpoolu zostało oskarżonych o nieumyślne spowodowanie śmierci.

Mistrzostwa Świata w 2010 roku w RPA stały się historycznym wydarzeniem dla kraju, w którym do 1994 roku panował apartheid. Spodziewano się, że to największe wydarzenie sportowe na świecie przyniesie dobrobyt gospodarzom, a reszcie świata pokaże inne oblicze Afryki. Piłka nożna z pewnością przebyła długą drogę od skromnych początków setki lat temu.